ادبیات دبیرستان

درس ۱۲ص ۱۰۰

۱- صفحه ی ۹۴و۹۵خلاصه ی شماره های ۱الی۶ .
۲- ۱) افراط در تقلید از مظاهرفرهنگ غربی.۲) بیزاری ازعوامل باز دارنده ی سنتی که گاهی به معنای روی گردانی از ارزش های اصیل و باور های مردمی بود.
۳- ۱) شعر دراین دوره عمومیت یافت و به عنوان زبان برنده ی نهضت مشروطه دراختیار روزنامه ها ومطبوعات قرار گرفت.۲) نگرش شاعران و نویسندگان نسبت به جهان بیرون دگر گون شد وشاعران دریک برخورد پویا مجموعه ی حیات را واقعیتی ملموس وهدفمند در نظر می گرفتند. درحالی که شعرا و نویسندگان کهن ازشعر به عنوان زبان نهضت های اجتماعی و سیاسی استفاده نمی کردند و نسبت به جهان نگرشی پویا و هدفمند نداشتند .
۴- ص ۹۷ پاراگراف اول شماره ی ۳ .
۵- ۱) آزادی .۲) قانون. ۳)وطن . ۴) تعلیم وتربیت نوین . ۵) توجه به علوم وفنون جدید. ۶) توجه به مردم.
۶- ص ۹۸ پاراگراف سوم قسمت پ .
۷- تهران به عنوان بازار سیاسی و مطبوعاتی و تبریز ،از آن جهت که در سرراه اروپا قرار داشت واخبارواطلاعات جدید درآن شهر بیش ار دیگر شهرها رواج پیدا می کرد ، درعصر بیداری از مراکز اصلی و مهم به شمار می رفتند.
درس ۱۳ص ۱۱۱
۱- مضامین شعرش راعموماً وطنیات وموضوعات سیاسی و اجتماعی روز تشکیل می دهد که درآن سال ها مورد توجه واقبال خاص و عام بوده است .
۲- ۱) صلابت شاعران سبک خراسانی را زنده می کند.۲) شیرینی وسادگی بیان فرخی و شکوه واستواری زبان و سرزندگی و شادابی اندیشه ی بخردانه ی رودکی در قصاید او دیده می شود.۳)درتوصیف ها و خمریاتش روح کلام وپیام منوچهری و خیام موج می زند .۴) شعر او از لحن حماسی و سرشار از عواطف وطنی و زبانی فردوسی مایه گرفته است .۵) روح دیانت وایمان به صورتی لطیف در شعر او جلوه می کند.
۳- وطن یکی ازموضوعات مهم شعری اوست که بااحاطه اش برتاریخ و فرهنگ ایران آمیخته شده و به صورت عشق به وطن در سراسر دیوانش جلوه گری کرده است.
۴- دهخدا – به یاد دوست شهید خود میرزا جهانگیر خان صور اسرافیل سرود.
۵- ص ۱۰۵پاراگراف دوم محتوای این اشعار……..قطعاتش اندرزی و اجتماعی است.
۶- ص ۱۰۲پاراگراف دوم شیوه ی ادیب الممالک در قصیده سرایی …….. سرشار می گردد.
۷- ادیب الممالک فراهانی – ملک الشعرای بهار.
درس۱۴ص ۱۲۳
۱- ص۱۱۳ ویژگی عمده ای که به شعر وی ……………روح وجان مردم نزدیک می ساخت.
۲- تصنیف سازی فارسی را عارف قزوینی ابداع نکرده است و پیش از او هم کسانی دراین قا لب شعری طبع آزمایی کرده ا ند اما تصنیف سازی عرصه ی هنری مسلم عارف است .ازاین جهت که وی به این نوع ادبی خاص جانی تازه بخشید و تصنیف را با مهارت و امتیازی بارز برای بیان مقاصد و مضامین ملی به کار گرفت .- امتیاز بزرگ تصنیف های عارف درآن است که او خود شاعرو موسیقی دان وخواننده بود .تصنیف های او ساده و صمیمی و هر کدام به مناسبت خاصی سروده شده است.
۳- صص ۱۱۸و ۱۱۹مضمون های اشعار عشقی از دایره ی مضامینی که……………درادب معاصرفارسی شمرده شده است.
۴- ص ۱۲۰ بریدن شعروادب ازخواص و………..سربرخاک می نهادند.
۵- فرّخی یزدی یکی ازشاعرانی است که برسرعقیده جان باخته است وی به سال ۱۳۰۶ه. ق. در یزد متولد شدبه سبب شعری که سروده بود ازمدرسه اخراج شد. درهمان آغاز جوانی سراز حزب دموکرات یزد درآوردو حاکم یزدبه گناه شعری که درستایش آزادی سروده بود لبهایش رادوخت وبه زندانش افکند.سه چهارسالی ازامضای مشروطیت می گذشت که به تهران رفت وبه انتشارروزنامه ی طوفان همت گماشت.دردوره ی هفتم مجلس،مردم یزداورابه وکالت برگزیدند.فرخی به دلیل فشارهای روانی براو ایران راترک کرد وازراه مسکو به برلن رفت،سپس به تهران بازگشت ودرکناردیگرآزادی خواهان باقرارداد۱۹۱۹وثوق الدوله به مخالفت برخاست.اودرطول زندگی سیاسی خودیک بارازسوءقصدجان سالم به دربرد؛یک بار هم درزندان دست به خودکشی زد اما به این کارتوفیق نیافت تااین که درسال ۱۳۱۸ش .باتزریق آمپول هوادرزندان به قتل رسید.
۶- اوبیشترغزل سراست ومحتوای غزل او نه عشق وعواطف شخصی بلکه سیاست ومسائل حاداجتماعی است.فرخی طرفدارکارگرورنجبر است ومایه ی اصلی شعرش همان مسائلی است که سیداشرف الدین ،عارف،عشقی وبهارطرح کرده اند.

خودآزمایی های نمونه ی یخش هفتم ص۱۲۳

۱- یکی ازویژگی های شعرعصربیداری،روی آوردن آن به مردم بود.بدین سان شعرهم ازنظرمفهوم ومضمون وهم ازجهت زبان وقالب وحتی تخیّل به صورتی درامدکه بتواند پیام شاعر رابه عامبه ی مردم برساندهمین امروعلاقه واشتیاق شاعران به نشان دادن خواست ها ونیازهای توده ی مردم وآشنایی برخی ازآنان باجریان های ادبی واجتماعی که درآستانه ی انقلاب اکتبردرروسیه ی تزاری می گذشت،سبب شدکه شاخه ای ازادبیات- به ویژه درشعرفارسی عصربیداری- نیازها ومحرومیت های توده ی مردم راموضوع اصلی خودقرار دهد وبه دفاع ازحقوق محرومان ورنجبران برخیزد که ازآن به عنوان ادبیات کارگری یادمی کنند.
۲- آزادی درشعراین دوره تقریباًبامفهوم دموکراسی غربی نزدیک می شود وبرروی هم به این معناست که مردم علاوه براین که ازنظرفردی حقوق وآزادی هایی دارند،ازنظراجتماعی نیز مختارندسرنوشت سیاسی واقتصادی خودوسرزمین خودرا معیّن کنند.چنین پایه ای پیش ترازآن ،درادبیات وفرهنگ شعری ماوجود نداشت ونخست بار دردوران مشروطیّت پدیدآمد.
۳- تغییر و تحول شعر عصر بیداری تنها به قالب و تخیل محدود نماند بلکه از نظر محتوا و درون مایه هم پا به پای زمان پیش رفت .آن روزها دیگر زمان مدیحه سرایی و توصیف قراردادی پدیده های طبیعی و نیز عارفانه سرایی و غزل گویی به پایان رسیده بود و به موازات حضور روز افزون مردم در صحنه ی سیاست و اجتماع ، در عرصه ی ادب نیز مضامین و اندیشه های تازه ای رخ می نمود که بیشتر ، از همان تحولات ناشی از مشروطیت الهام می گرفت .
۴- ۱) شعر عمومیت یافت و به عنوان زبان برنده ی نهضت در اختیار مطبوعات قرار گرفت .
۲) جهان شناسی شاعران با الهام گیری از مقتضیات زمان شکل گرفت و نگرش شاعران و نویسندگان دگرگون شد.
۳) دو مسیر مجزا و متفاوت در شعر پیدا شد : الف) شیوه ی شاعران آشنا به سنت های ادبی ایران ب) شیوه شاعران مردمی ، متأثّر از فرهنگ کوچه و بازار
۴)تخیّل و قالب شعری بیش و کم بی تغییر ماند .
۵) درون مایه و محتوای شعر این دوره هم تغییر یافت .
۵- قالب هردوغزل است ومضمون سیاسی واجتماعی دارند.هردوحبسیّه ووزن آنهایکسان ومردّف اند(دارای ردیف).زبان شعری مرغ گرفتار از استواری و زیبایی شعری بیشتری برخوردار است .
۶- نثر دهخدا ساده و روان است و استفاده از تعبیرات و اصطلاحات محاوره و عامیانه و ضرب المثل ، جملات کوتاه و بهره گیری از طنز ، از دیگر ویژگیهای نثر اوست .
۷- از ایرج میرزا – مثنوی در پانصدو پانزده بیت شامل گله و شکایت ایرج با زبانی هجو آمیز (سرزنش کننده) درباره ی عارف قزوینی است.درباره چگونگی سرودن این مثنوی گفته اند : در تابستان سال ۱۳۳۹ بعد از قیام خراسان که ایرج در مشهد اقامت داشت و عارف که مهمان محمد تقی خان پسیان بود ، دعوت ایرج را نپذیرفت و این عامل سرودن عارف نامه شد .این مثنوی بیش از آنکه مربوط به عارف قزوینی و مناسبات دو شاعر باشد ، مربوط به اوضاع و احوال ناگوار مردم و کشور و اتهام نامه ای هجو آمیز است ، بر ضد گردانندگان دستگاه اداری و اجتماعی ایران .
۸- رنج دهقان و کارگر ، فاصله زیاد طبقاتی ، ظلم و فساد دولتیان ، عقب ماندگی و سیه روزی کشور ، رواج نادانی و خرافات و بی خبری مردم از حقوق فردی و اجتماعی خود .
۹- موضوع هر دو شعر شهادت است .در شعر «گلهای چیده» بر شهادت در راه آرمان های مذهبی تأکید شده است. در شعر «جان فدای آزادی » شهادت در راه آزادی وطن مورد نظر است .در همین شعر ویژگی های شعر دوره بازگشت ادبی که در خدمت اندیشه های دوران مشروطه قرار گرفته ، مطابقت می کند در حالی که شعر « گلهای چیده » بیشتر گرایش به سبک هندی دارد .
خود آزمایی درس پانزده ص ۱۳۱
۱- می کوشیدند موضوع های تازه را در قالب شعر سنتی بریزند بدین سان ، مثلاً در غزل به جای معشوق سنتی از مام وطن و در قصیده به جای توصیف اسب و قاطر در وصف هواپیما و قطار سخن گفتند .
۲- ایرج میرزا – ایرج میرزابابه کارگرفتن زبان محاوره وموسیقی طبیعی فارسی،به سادگی وروانی بیان شاعرانه کمک کردوبه سبب سبک جدیدومردم پسندی که به وجودآورد،عنوان سعدی نو رابه خوداختصاص داد.
۳- تقی رفعت –اوبحث های پراکنده وبی سامانی راکه درمطبوعات پیش آمده بود،به مسیرطبیعی خودانداخت.وی مقاله ی دنباله دارعصیان ادبی رانوشت ودرچندشماره ی پیاپی تجدّدمنتشرکرد.سپس،بحث های تازه ای رادرروزنامه های تجدّدوآزادیستان،تبریز پیش کشیدورسماً اعلام کردکه ادبیات گذشته ی ایران درذهن محافظه کاران،همچون سدّی استواربرسرراه تجدّدواقعی ایستاده است ومابرآنیم که دربنیان این سد رخنه افکنیم.وی قطعه شعری سرودکه هم ازلحاظ قالب وهم ازنظر دیدومحتواباشیوه ی معمول درنزد قدما تفاوت داشت ودرآن قافیه بندی وتساوی مصرع ها نیزمراعات نشده بود.
۴- جعفرخامنه ای-شعر وی ازنظرزبان ودید شاعرانه بااسلوب پیشینیان تفاوت داشت؛همچنین شعرش ازنظرقافیه بندی وشیوه ی بیان قابل توجه است،قافیه درمصراع اول وچهارم آمده ومضمون آن وطن می باشد که این مضمون یکی از درون مایه های رایج پس ازمشروطه است.
۵- تقی رفعت، جعفرخامنه ای و بانوشمس کسمایی.
۶- ص۱۲۸پاراگراف اول درنیمه ی دوم سال………………..احترام به آثاربرجسته ی پیشینیان بود.
خود آزمایی درس شانزده ص ۱۴۲

۱- قصه ی رنگ پریده – درقالب مثنوی .
۲- به سبک پیشینیان به ویژه سبک خراسانی .
۳- درشعر:افسانه ی نیما،درداستان کوتاه:یکی بودیکی نبود محمدعلی جمالزاده، دررمان:تهران مخوف مشفق کاظمی ونیزدرنمایش نامه : نمایش نامه ی جعفرخان ازفرنگ آمده اثر حسن مقدّم.
۴- قالب: تغزّل نوینی که وزن وقافیه رادرجای خود می آوردوبرای جلوگیری ازتکرار ،میان بندها یک مصراع فاصله است (نوعی مسمّط) .ازلحاظ محتوا: بیان دردها وتنهایی های شاعروجامعه ی او.
۵- صص ۱۳۷و۱۳۸شماره های ۱ الی ۷ .
۶- ققنوس همان شکل وبیان کاملاً تازه ی شعرنیمایی است که هم از قیدتساوی وقافیه ی سنّتی آزاداست وهم تخیّل وشکل ارائه ی آن باآن چه درشعرگذشته ی فارسی بود،به کلی تفاوت دارد.ققنوس شعری تمثیلی است که می توان آن را کنایه ای از سرگذشت خود شاعردانست.
۷- به اعتقاداوشاعرکسی است که چکیده ی زمان خودباشدوبتواند ارزش ها وملاک های زمان را درشعرخودمنعکس سازد وبه اصطلاح فرزندزمان خویشتن باشد.
نیماوزن وقافیه رابرای شعرلازم وطبیعی می داند اما برآن است که شکل ذهنی شعربایدشکل ظاهری آن راایجادکند ونه عکس آن. ازنظر اوقافیه زنگ مطلب است وشعربی قافیه مثل آدم بی استخوان است.درشعرنیما،قافیه مقیّدبه جمله وجمله درخدمت محتواست.
خود آزمایی درس هفده ص ۱۵۵
۱- خیر – توضیح قسمت دوم ص۱۴۳پاراگراف اول خط سوم،زیرااین شیوه نیزباهمان………………سنّتی شعرگفتند .
۲- ص۱۴۴پاراگراف دوم وسوم،نخست جریانی که درعین مراعات……….. مضمون های جدیدرابه خودنپذیرفته است.
۳- این تحول بیشتردرتنوع مایه ها وبه ویژه مایه های اجتماعی است .آشنایی وارتباط بیشتربافرهنگ وادب مغرب زمین وروی آوردن به تاریخ واندیشه ی ایران پیش ازاسلام درقلمروشعر،تنوّع وتغییرراسبب شده است.
۴- قصایدپروین پرنکته ونغزاست؛این قصایدهرچندبه پیروی ازشیوه ی ناصرخسروسروده شده اند،اماروانی وسادگی اسلوب سعدی هم درآن هانمایان است.به این ترتیب،دراشعارپروین دوشیوه ی خراسانی وعراقی به گونه ای تلفیق شده وشیوه ای تازه ومستقل راپدید آورده است.
۵- تقلیدی-قسمت دوم ص۱۴۷ پاراگراف آخرپروین مضامین اشعارخودرا………………..نادرومخصوص خوداوست.
۶- قالب شعرقطعه؛وروش ارائه ی مطلب به شیوه ی مناظره است.پروین،بیانی تمثیلی داردوازشیوه ی جان بخشی سودجسته است.زبانش ساده وروان وگاهی ازلغات نسبتاًکهنه ی زبان مثل:آوخ،بگریست،هیمه و…استفاده کرده است.شعرپیامی اجتماعی داردوبی برگی وبی بهرگی وبی ثمری رامایه ی تباهی ونابودی می داند.
۷- ص۱۵۱پاراگراف دوم خط سوم، شهریاردرطریق نیمایی نیزطبع آزمایی کردو……….. به مرزشعارنزدیک می شود.
۸- ص۱۵۱پاراگراف دوم ،شهریاردرمنظومه ی حیدربابا،بادلدادگی تمام ازاصالت و……….شاعرشکوه روستانام نهاد.
خود آزمایی درس هجده ص ۱۶۶
۱- امیری فیروزکوهی ازمعتقدان ودوستداران شعرصائب تبریزی بود.به همین دلیل،دراشعار وی تأمّل بسیارکرد.او برشیوه ی صائب شعرمی گفت وهمان نازک خیالی ها ومضمون آفرینی های عصرصائب رابه کارمی گرفت.
۲- شعررهی لطافت وروانی غزل سعدی ونازک خیالی سبک هندی درهم آمیخته است.اوازشاعران گذشته به سعدی، نظامی،مولوی وحافظ توجّهی خاص داشت.
۳- جوانی چنین گفت روزی به پیری که چون است باپیری ات زندگانی
بگفت اندراین نامه حرفی ست مبهم که معنیش جز وقت پیری ندانی «پروین اعتصامی»
قالب شعرپروین اعتصامی،قطعه وقالب شعرنقدجوانی رهی معیری،غزل است.ازنظردرون مایه،قطعه ی پروین توصیه به غنیمت شمردن جوانی است ولی شعررهی ابرازحسرت واندوه به خاطرازدست دادن جوانی است.برهمین اساس،شعرپروین،ازحیث انواع ادبی (به لحاظ محتوا)جزء ادب تعلیمی است وسروده ی رهی ازنوع غنایی به شمار می رود.شعررهی به نسبت شعرپروین بیشترازآرایه های ادبی سودبرده است.
۴- اوشعر گفتن راازحدودسال۱۳۱۳شروع کرد.دهه ی اول حیات شاعرانه ی حمیدی درعوالم عاطفی ورؤیاهای ایام جوانی گذشت؛بنابراین،موضوع شعرش عموماًعشق وغزل بود.حمیدی پس ازسال ۱۳۲۴به تدریج گرایشی اساسی به مضامین اجتماعی ووطنی وتاریخی پیداکردکه حاصل آن پختگی واستواری شعرواستقلال زبان بود.
۵- ص۱۶۱پاراگراف آخر،سبک شعرحمیدی به……………………….ووطنی درآن جلوه گرند.
۶- قالب آن غزل ؛ زبانش نرم ،لطیف،ساده ودلنشین است. لحن آن پراحساس ومحتوای آن جنبه ی اجتماعی داردودرموردمرگ انسانهای باارزش (مثل شهیدان)است.
۷- ازدردسخن گفتن وازدردشنیدن بامردم بی دردندانی که چه دردی است «مهرداداوستا»
قالب شعر غزل است. ازنظرمحتواودرون مایه جنبه ی اجتماعی دارد زبانش نرم ،لطیف،ساده ودلنشین است واز آرایش های لفظی ومعنوی :«تشبیه،استعاره،ایهام و…»استفاده کرده است؛شاعرازبی وفایی اهل زمانه شکوه می کند. دراین سروده (درابیات پایانی)به مسئله ی شهادت نیزاشاره ای دارد.
خود آزمایی های نمونه ی بخش هشتم ص۱۶۷
۱- این کارزمانی می توانست صورت پذیردکه دراندیشه ونگاه شاعر و اسلوب بیان فارسی تحوّلی بنیادی و ریشه دارپدیدآیددرحالی که درآن زمان این اتّفاق رخ نداد.
۲- حلقه ی اتصال این پیشگامان(خامنه ای،کسمایی ولاهوتی) تقی رفعت، مرکزعمده ی آنان شهرتبریزوسنگرشان نشریه های تجدّدوآزادیستان بود.
۳- حوادث تاریخی مهمی نظیر:جنگ جهانی اول ، کودتای ۱۲۹۹وسرانجام فروپاشی سلطنت قاجاروانتقال قدرت به رضاخان.
۴- فعّالیّت دانش آموز؛رجوع شودبه ادبیّات سال اول.
۵- بزملّاحسن مسئله گو،پرنده ی منزوی،خروس وبوقلمون،عمورجب ومیرداماد.
۶- زیرا نیما دراین سال مجموعه ی شعرققنوس را که شکل وبیان کاملاًتازه ای داشت ،منتشرکرد.
۷- تفاوت آنها : الف) شعر نیمایی وزن عروضی دارد ، شعر سپید ندارد. ب) شعر نیمایی قافیه دارد(قافیه از نظر نیما ) ولی شعر سپید قافیه ندارد . شباهت : هم شعر سپید و هم شعر نیمایی هر دو آهنگ دارند .
۸- یعنی از نظر شکل ذهنی ، شاعر باید بر مسیر جست و جوی جلوه های عینی و مشهود به شکل ذهنی شعر دست یابد .برای این کار لازم است دیدن را جایگزین شنیدن کند یعنی در حقیقت تجربه را در قلمرو شعر وارد کند .
۹- ۱) از نظر محتوا ، نیما شعر را نوعی زیستن می دانست .۲) از نظر شکل ذهنی ، شاعر باید بر مسیر جست و جوی جلوه های عینی و مشهود به شکل ذهنی شعر دست یابد. ۳) در شکل و قالب کار نیز تحولی پدید آید .
۱۰- ص ۱۴۳ پاراگراف دوم ، شعر سنتی عصر نیما ……………………….. رونق بیشتری یافته بود، از رواج افتاد .
۱۱- الف) لحن صمیمانه در بیان حال و شکایت از روزگار .ب) توصیف یکی از پدیده های تمدن جدید .پ) دریافت تازه و آوردن توصیف ها و تعبیرات جدید .ت) ادراک شاعرانه و دریافت تازه از واقعیت ها ی اجتماعی مانند اغلب شعرهای ملک الشعرای بهار .ث) بافت و تصاویر تازه و رنگی از مفاهیم غنایی روزگار از نگاه انسان امروز .ج) توجه به افتخارات گذشته و مفاخر ملی و تاریخی .
۱۲- مناظره های او حالت تمثیلی و گاهی صورت تشخیص ( شخصیت بخشی ) پیدا می کند و طرفین مناظره ، گاهی دو انسان یا دو جانور یا دو شی ء هستند .
۱۳- از نظر قالب ، غزل و سبک آن عراقی است .درون مایه ی آن ابراز عشق و ارادت به حضرت علی (ع) است. از آرایه هایی مانند : « تشبیه ، تلمیح ، تضمین و … » استفاده شده است .
۱۴- اختناق و دشواری های سیاسی زمانه در شعر پروین تأثیر چندانی نداشته است و وی به جای منعکس ساختن اوضاع نامطلوب اجتماعی و سیاسی ، فقط به بیان فقرو محرومیّت و کلیّات اخلاقی بسنده کرده است .
۱۵- «شهریار»این غزل رابه پیروی ازغزل حافظ سروده است.هردوغزل،وزن وقافیه وردیف یک سان دارند.محتوای غزل حافظ رنگ اخلاقی و عرفانی و اجتماعی و انسانی دارد ، حال آنکه غزل شهریار بیشتر بر اغتنام فرصت تکیه می کند .جانشینی سخن رندانه در هر دو غزل بارز است .شهریار طبعاً از حافظ تقلید و پیروی کرده است .

ادبیات جهان نوبت دوم
خود آزمایی درس بیست ودوم صص۱۹۳و۱۹۴
۱-به علت زندگی کوچ نشینی ونداشتن مدنیّت وشهرنشینی.
۲- ص۱۸۷شماره های ۱الی ۵ .
۳- یعنی شاعرانی که نیمی اززندگانی آنان درعصرجاهلی ونیمه ی دیگردردوره ی اسلامی سپری شده است.
۴-زیرابیشترشاعران وادیبان این عصردورگه بودند؛یعنی،ازپدرومادری زاده شده بودندکه یکی عرب ودیگری غیرعرب بودوادبیات زاییده ی اندیشه ی آنان آمیخته ای ازادب عرب وغیرعرب بود.
۵- شاعرعرب هنوزبراطلال ودمن زاری می کردودرچارچوب قالب های آهنین شعرکهن اسیر بود.
۶- ۱)اشغال مصرتوسط ناپلئون وبه دنبال آن بازشدن پای اروپاییان به این سرزمین.۲)کشفیات باستان شناسان غربی درمصر.۳)تأسیس مدارس متعددبه سبک غربی ها.۴)ورودصنعت چاپ وانتشارمجلات وروزنامه ها.۵)ورودفرهنگ غربی به مصر،توسط دانشجویانی که برای آموختن فنون وصنایع جدیدبه اروپا می رفتند.
۷- کسانی که به دوره های درخشان ادب عرب – چون عصر اموی و عباسی – توجه کردند و ضمن پرداختن به انسجام شعری ، خویش را از بند شعر منحط عصر عثمانی آزاد ساختند .
۸- گروهی از شاعران رمانتیک ، شاعران بلاد مَهجَر بودند که از لبنان به آمریکای شمالی و جنوبی مهاجرت کرده بودند . مسائلی چون دوری از وطن ، دردها و رنج های عمیق زندگی و نوعی گرایش صوفیانه در شعر اینان دیده می شود .
۹- دسته بندی های سیاسی در مصر پس از انقلاب و مطرح کردن توده ها به عنوان قهرمانان سرنوشت ساز کشورها مسئله تعهد در ادبیات و هنر را برای اولین بار در ادب عرب مطرح ساخت.
۱۰ – صص ۱۹۱ و ۱۹۲، شعر امروز عرب یکی از ……………………… از هر قید و بندی آزاد شده است،دیده می شود .
۱۱- نازک الملائکه.
خود آزمایی درس بیست وسوم ص۱۹۹
۱- اللاجئه زن آواره ، اثر : کامل سلیمان شاعر لبنانی .
۲- نخست شعر آنان بیانگر عواطف ، احساسات و واکنش اعراب فلسطینی است که مستقیماً در معرض مشکلات و وقایع ناگوار ناشی از سلطه جویی اسرائیلی ها قرار داشته اند .
دوم ، موضوع این ا شعار است که گرد مسائل ویژه ی روز ، مثل فروش زمین به یهودی ها و ماهیت رهبران وقت فلسطین می چرخد. سوم ،آن که این اشعار بر گسترش مبارزه علیه حکومت تحت الحمایه و صهیونیسم تأکید می ورزند وتوجه اعراب را به خطر موحشی که آینده ی یک سرزمین عربی را تهدید می کرد، جلب می کنند.
۳- محمود درویش ، عبد الوهاب البیاتی ، جبرا ابراهیم جبرا، سمیح القاسم.
۴- اشعار شعرای فلسطینی درباره ی رویداد ها و رنج ها و مصایب مردم فلسطین است.
۵- زیرا پس ازاین تاریخ بود که مشکل رویداد های فلسطین به شکلی فراگیر در آثار ادبی غیر سیاسی منعکس شد.
۶- ملی گرایی و انسان دوستی به همراه مذهب، در سطح گسترده ای مطرح می شود.

خود آزمایی درس بیست وسوم صص ۲۰۷ و ۲۰۸
۱- گرایش تاریخی و گرایش اجتماعی .
۲- جرجی زیدان یکی ازنویسندگان روشن فکر عرب است که می کوشد باطرح مباحث تاریخی و تطبیق آن با اجتماع کنونی عرب ، الگو های اخلاقی والا را عرضه کند و مردم را به مبارزه با فساد دعوت نماید.او می کوشد تاریخ اسلام را به شیوه ی داستان به مخاطبانش القا کند. از آثار او: ابوالمسلم خراسانی، دوشیزه ی قریش ، فاجعه ی رمضان ، عروس فرغانه ، صلاح الدین ایوبی و……
۳- اساسی ترین درونمایه های داستان ها وقصه های غرب عبارتند از: الف ) بازگشت به خویشتن برای رهایی از ستم. ب) ارائه ی چهره ی واقعی جهان عرب به مردم برای ایجاد حرکت انقلابی .پ) رویارویی با سنت ها و جامعه ی سنتی عرب . ت) طرح مسایل عاشقانه ی سطحی و غریزی و عرفان سطحی. ث) انعکاس زندگی مردم عادی به طور مثال : کشاورز، پیشه ور، کارگر و… ج) دعوت مردم به ستیز با غرب . چ) درونمایه ی اساسی بیشتر قصه ها، پس از اشکال فلسطین مسئله ی اشغال و مقاومت دربرابر اسرائیل است.
۴- مصطفی لطفی المَنفلوطی – نخست این که اوازجهت ابزار بیان ضعیف است ودر به کارگیری زبان کاستی هایی دارد. ضعف دوم مَنفلوطی ،ضعف فرهنگی است ودلیل آن ، ناآگاهی او ازعلوم مشرق زمین و نداشتن پیوند با مغرب زمین و تمدن آن می باشد .
۵- زمینه ودرونمایه ی بیشترقصّه های اورا غم ها ومشکلات اقشار فرو دست جامعه تشکیل می دهد که علّت آن خود شیفتگی اوست.
۶- سه دوره الف) دوره ی اول: چهره های لبنانی که علیه بی عدالتی قیام می کنند. ب) دوره ی دوم : دوره ی چنین گفت زرتشت که با تمام توان در برابر هستی می ایستد. پ) دوره ی سوم یا مرحله ی مصطفی ، فلسفه را رها می کندوبه آرامش می رسد.
۷- نجیب محفوظ – اوبه جای شکل توصیفی قصه سعی می کند مشکلات فکری را حل کند و جدال میان علم و دین و واقعیت و شعار را روشن سازد.آثار وی منعکس کننده ی جامعه ی مصر ازاقتدار تا شکست اعراب است وبر عنصر زمان به عنوان یک شخصیت جاندار تأکید دارد .آثارش : محله ای در قاهره ، ورّاجی برروی رود نیل و سازمان مخفی.
۸- یوسف ادریس ذوق و اندیشه ی خود را با استفاده از مسایل انسانی و افکار فلسفی به کار می گیرد و در برابر تنهای و دل تنگی انسان به دفاع بر می خیزد و رئالیست ی کوبنده و نو را به کار می گیرد . وی سعی می کند مفاسد و آفت های انسانی و اجتماعی را با آمیزه ای از خنده ، اشک ، امید ، یأس ، آرزو و فاجعه بیان کند؛ در حالی که نجیب محفوظ به شکلی توجیهی در قصّه های خود می خواهد جدال بین علم، دین ، واقعیّت و شعار را در جامعه نمایان کند و چندان خشونت و تند روی به خرج نمی دهد.